Thema: Netwerken in gemeente

Er was veel belangstelling voor de Diakendag op 18 januari 2019. Meer dan tweehonderd diakenen kwamen naar Geldermalsen om zich te bezinnen op hun taak, in de gemeente en daar buiten. Bert Regterschot, consulent bij Helpende Handen, verzorgde een workshop over de zorg voor kwetsbaren in de gemeente.

Kwetsbaren... over welke mensen gaat het dan? Regterschot: "Vanuit Helpende Handen gezien spreken we dan vooral over mensen met een beperking. Maar gemeentebreed gezien gaat het dan over mensen met een heel diverse persoonlijke problematiek. Elk mens heeft zijn kwetsbare momenten - ogenblikken waarop je de hulp van anderen nodig hebt.

Levenslang en levensbreed

Regterschot: “Ik ben de workshop begonnen met te zeggen, dat ik de deelnemers het liefst hun telefoon zou laten inleveren. Dan ervaar je even hoe afhankelijk je bent. In feite lever je met je telefoon een stukje autonomie in. We zijn zo gewend aan onze autonomie, dat we er weinig bij stilstaan hoe het voor iemand moet zijn om altijd afhankelijk van anderen te zijn. Want dat is het gevolg van een beperking: die is levenslang en levensbreed. Een beperking heeft gevolgen voor het hele leven.

Diakenen en andere ambtsdragers krijgen vooral in pastorale contacten te maken met kwetsbare mensen. Het is belangrijk om je te realiseren dat hun probleem op alle levensterreinen speelt. Op het werk, in de winkel, in hun gezin of familie, in het leggen van sociale contacten. Ze lopen telkens weer tegen hun problemen aan. Een beperking is meestal ook levenslang, het gaat niet over."

Kruisbestuiving

Wat kan de gemeente betekenen voor mensen die kwetsbaar zijn? “Belangrijk is, dat mensen met een beperking laagdrempelige nabijheid van anderen ervaren. Het valt niet mee om te moeten erkennen dat je niet zonder hulp kunt. Hulp vragen is een grote stap. Diakenen en gemeenteleden kunnen elkaar goed aanvullen in het meeleven met mensen in kwetsbare situaties. Als er vrijwilligers uit de gemeente actief zijn voor mensen met een beperking is het van groot belang dat ze affiniteit hebben met de doelgroep. Alleen dan bouw je een relatie op.” Regterschot noemt het voorbeeld van een gezin met een kind met een lichamelijke handicap. “Vaak brengt dit ook allerlei praktische consequenties met zich mee. Bijvoorbeeld dat de moeder veel vaker moet wassen dan in andere gezinnen het geval is. Stel dat in zo’n gezin de wasmachine kapot is en er geen geld is voor een nieuwe. Een kerkelijk contactpersoon die een goede band heeft met het gezin, kan zo’n probleem signaleren en de ouders adviseren om het aan een diaken te vertellen. Soms heb je even de stimulans van iemand anders nodig om stappen te zetten. Het is echt niet raar om met zo’n probleem bij de diaconie aan te kloppen.”

Netwerken

Niet alle mensen in een kwetsbare situatie hebben zelf een netwerk dat met hen mee kan leven. “In een heel aantal gemeenten worden netwerken opgezet rondom mensen die – langere of kortere tijd – hulp nodig hebben. Hoe dit gebeurt, verschilt per gemeente. Het maakt uit of een gemeente groot of kleiner is, of het gaat om een dorp of stad. Maar de netwerken voorzien vrijwel altijd in een behoefte.” Helpende Handen is graag bereid mee te denken met kerkenraden in het opzetten van netwerken, vertelt Regterschot.

“Wat wij merken, is dat er vaak een drempel genomen moet worden om hulp te vragen bij autisme. Vaak wordt de diagnose pas laat gesteld en zijn deze mensen niet gewend aan hulp of begeleiding. Het vraagt ook echt aandacht om voor hen hulp op maat te bieden. Een vorm van gastopvang kan in een gezin waarin iemand autisme heeft nogal eens verlichting geven.” 

Onzichtbare problematiek

Hoe kan een kerkenraad aan de slag gaan met de zorg voor kwetsbaren? Regterschot: “Begin gewoon klein en laat het later verder uitgroeien. Het begint er al mee dat de gemeente oog heeft voor de ander. Het is gemakkelijker om een collecte over te maken naar een goed doel dan netwerken op te zetten in de eigen gemeente. Wat ook goed werkt, is om één of twee ambtsdragers verantwoordelijk te laten zijn voor de zorg in de gemeente; mensen die affiniteit hebben met kwetsbaren. Dat betekent overigens niet dat ze zelf in de zorg werkzaam moeten zijn. Integendeel, het gaat om gewoon, menselijk inzicht en meeleven.” Verder is het goed om alert te zijn op onzichtbare problematiek. “Hoe onzichtbaarder de beperking, hoe moeilijker het vaak is om hulp te vragen en te geven. Als de problematiek zichtbaar wordt, kan er oog en aandacht voor komen. Daarin hebben mensen zelf ook een verantwoordelijkheid. Schaamte kan een rol spelen om er over te praten. Daarbij moeten we wel opletten dat we hulp niet ongevraagd opdringen. Daar is tact en wijsheid bij nodig.” Als een diaken of gemeentelid hierover vragen heeft, kan altijd advies worden gevraagd bij Helpende Handen.

Regterschot is blij met de betrokkenheid die tijdens de Diakendag bleek bij de ambtsdragers. “De wil is er om iets te doen, de vraag is vaak alleen hoe het vorm te geven." Daarmee geven diakenen gestalte aan de opdracht van de Heere Zelf om te zorgen voor kwetsbaren. "De Heere Jezus vertelt in Mattheüs 25 over Zijn wederkomst en het laatste oordeel. De mensen die – door genade! – in de eeuwige heerlijkheid mogen ingaan, zullen horen dat het Koninkrijk hen al vanaf de grondlegging van de wereld is toebereid door de Vader. Maar toch zegt Jezus er nog iets bij: Hij heeft de vruchten gezien van het geloof dat de Heilige Geest heeft gewerkt. Want Ik ben hongerig geweest, en gij hebt Mij te eten gegeven; Ik ben dorstig geweest, en gij hebt Mij te drinken gegeven; Ik was een vreemdeling, en gij hebt Mij geherbergd. Dat is niet alleen een opdracht voor diakenen, maar voor elk gemeentelid."

Gertrude de Regt